Dożywocie z fundacją rodzinną pod lupą fiskusa. Sama umowa cywilna nie chroni przed klauzulą GAAR

Nieruchomość w zamian za utrzymanie fundatora

Fundator przekazuje fundacji mieszkanie, a w zamian fundacja zobowiązuje się zapewnić mu dożywotnie utrzymanie. Na gruncie prawa cywilnego jest to znana od lat umowa dożywocia. W strukturze fundacji rodzinnej taki model może jednak zostać oceniony jako próba zastąpienia opodatkowanych świadczeń dla beneficjenta wypłatami realizowanymi pod inną nazwą.

Takie ostrzeżenie płynie z nieprawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu z 11 czerwca 2026 r., sygn. I SA/Wr 79/26. Co ważne, sąd nie przesądził o zastosowaniu klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Uznał natomiast, że przedstawione okoliczności dawały organom wystarczającą podstawę do odmowy wydania interpretacji indywidualnej.

Fundacja planowała zawrzeć z fundatorem umowę dożywocia uregulowaną w art. 908 Kodeksu cywilnego. Fundator miał przenieść na nią własność lokalu mieszkalnego. Fundacja zobowiązywała się pozostawać w gotowości do zapewniania mu oraz wskazanym osobom bliskim świadczeń potrzebnych do dożywotniego utrzymania.

Fundator posiadał własne źródła dochodu, był sprawny i zdolny do samodzielnego utrzymania. Dlatego przynajmniej początkowo mógł w ogóle nie korzystać z części świadczeń. Fundacja chciała potwierdzić, że wydatki ponoszone na podstawie umowy dożywocia nie będą świadczeniami dla beneficjenta opodatkowanymi 15% CIT na podstawie art. 24q ustawy o CIT.

Dlaczego KIS odmówił wydania interpretacji?

Dyrektor KIS wystąpił do Szefa KAS o opinię dotyczącą możliwości zastosowania klauzuli GAAR. Organy uznały, że umowa może prowadzić do korzyści podatkowej: fundator otrzymywałby utrzymanie bez PIT, a fundacja nie płaciłaby 15% CIT właściwego dla świadczeń fundacyjnych.

Wątpliwości wzbudziło podzielenie majątku fundatora na składniki przekazywane fundacji w zwykłym trybie oraz nieruchomość przenoszoną w ramach dożywocia. Znaczenie miały też brak wyraźnego pozapodatkowego uzasadnienia, objęcie dożywociem osoby niewymagającej wówczas utrzymania oraz podobieństwo obowiązków fundacji do świadczeń, które mogłyby zostać przyznane fundatorowi jako beneficjentowi.

Na podstawie art. 14b § 5b pkt 1 Ordynacji podatkowej interpretacji można odmówić, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że opisane czynności mogą podlegać klauzuli z art. 119a tej ustawy. Na tym etapie organ nie musi jeszcze definitywnie udowodnić unikania opodatkowania.

Nie każda umowa dożywocia jest niedopuszczalna

Wyroku nie należy czytać jako generalnego zakazu zawierania umów dożywocia przez fundacje rodzinne. Rozstrzygnięcie zapadło na tle konkretnego, nietypowego zdarzenia przyszłego i pozostaje nieprawomocne.

Inaczej może wyglądać sytuacja starszego fundatora, który rzeczywiście wymaga stałej opieki, przekazuje zamieszkiwaną nieruchomość i chce prawnie zabezpieczyć możliwość dalszego korzystania z niej. Nawet wtedy trzeba jednak wykazać, dlaczego wybrano dożywocie, jakie świadczenia ma zapewniać fundacja oraz w jaki sposób ustalono ich wartość.

Co to oznacza w praktyce?

Każda transakcja pomiędzy fundacją a fundatorem powinna mieć rzeczywiste uzasadnienie rodzinne, sukcesyjne albo gospodarcze. Nie wystarczy, że konstrukcja jest dopuszczalna przez Kodeks cywilny.

Przed podpisaniem umowy warto porównać jej skutki ze zwykłym wniesieniem nieruchomości do fundacji oraz świadczeniami przewidzianymi w statucie. Jeżeli głównym rezultatem wybranego wariantu jest ominięcie 15% CIT, ryzyko sporu z fiskusem będzie wysokie.

Najważniejszy wniosek z wyroku jest prosty: organ będzie oceniał ekonomiczny sens całej operacji, a nie tylko nazwę podpisanej umowy.